۱۴سپتامبر ۲۰۲۵ -یک بررسی جامع از شواهد جهانی نشان می دهد که ابتلا به دیابت بارداری در دوران حاملگی با کاهش عملکرد ذهنی در مادران مرتبط است و ممکن است خطر ابتلا به اختلالات رشد عصبی از جمله اختلال طیف اوتیسم و اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی(ADHD) را در کودکان افزایش دهد.
این مرور سیستماتیک و فراتحلیل که همچنان در حال انجام است، شامل ۴۸ مطالعه مشاهده ای با بیش از ۹ میلیون بارداری است و در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت EASD 2025)- ۱۵ تا ۱۹سپتامبر) ارائه شده است.
نویسندگان این مطالعه می گویند: با توجه به شیوع روزافزون دیابت بارداری، این یافته ها اهمیت مدیریت دقیق و غربالگری زودهنگام را برای کاهش و شناسایی عوارض نوروشناختی در مادران در دوران بارداری و کودکان پس از تولد برجسته می سازد.
دکتر لینگ-جون لی، استادیار دانشکده پزشکی دانشگاه ملی سنگاپور، توضیح داد: «نگرانی ها درباره اثرات نوروتوکسیک دیابت بارداری بر مغز در حال رشد رو به افزایش است. یافته های ما ضرورت پرداختن به این مسئله مهم سلامت عمومی را نشان می دهد که خطرات قابل توجهی برای اختلال شناختی در مادران و فرزندانشان به همراه دارد».
دیابت بارداری، نوعی دیابت است که در دوران حاملگی ایجاد می شود و حدود ۱۴ درصد از بارداری ها در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می دهد. این بیماری در حال افزایش است و افراد دارای چاقی، سابقه خانوادگی دیابت، مادران غیرسفید پوست و مادران با سن بالاتر بیشتر در معرض خطر هستند.
اگرچه دیابت بارداری معمولاً پس از زایمان برطرف می شود، اما می تواند در دوران بارداری و پس از آن عوارضی ایجاد کند. مادران در معرض خطر بیشتر فشار خون بالا و زایمان سزارین اولیه قرار دارند و فرزندان آن ها نیز بیشتر در معرض تولد زودرس، وزن بالا نسبت به سن بارداری و هیپوگلایسمی نوزادی هستند. همچنین، این کودکان در بزرگسالی بیشتر در معرض چاقی و دیابت قرار دارند.
علاوه بر این، شواهد فزاینده نشان می دهد که دیابت بارداری عملکرد شناختی فرزندان را تحت تأثیر قرار می دهد، اما تاکنون هیچ مرور جامعی از شواهد موجود انجام نشده بود.
برای بررسی بیشتر، پژوهشگران یک مرور سیستماتیک و فراتحلیل انجام دادند و نتایج مطالعات مشاهده ای تا آوریل ۲۰۲۴ را ترکیب کردند که تأثیر دیابت بارداری بر پیامدهای شناختی در مادران (پیش از زایمان) و فرزندان (از تولد تا ۲۹سالگی) را بررسی کرده بودند. داده ها از ۴۸مطالعه شامل بیش از ۹ میلیون بارداری از ۲۰ کشور در سراسر جهان تحلیل شد.
تحلیل پنج مطالعه درباره عملکرد شناختی مادران پیش از زایمان نشان داد که مادرانی که سابقه دیابت بارداری داشتند، در آزمون ارزیابی شناختی مونترال (با نمره کامل ۳۰) به طور متوسط ۲.۴۷ امتیاز کمتر از مادران بدون این بیماری کسب کردند.
تحلیل های بیشتر از ۴۳ مطالعه درباره عملکرد شناختی فرزندان نیز تفاوت های آماری معناداری را نشان داد. برای مثال، کودکان متولد شده از مادران مبتلا به دیابت بارداری، نمرهIQ پایین تری (۳.۹۲ امتیاز کمتر) نسبت به کودکان بدون مواجهه با این بیماری داشتند و همچنین کاهش ۳.۱۸ امتیازی در هوش زبانی متبلور (توانایی درک، تحلیل و ارتباط مؤثر از طریق زبان) مشاهده شد.
علاوه بر این، این کودکان با افزایش ۴۵ درصدیخطر تأخیرهای رشدی کامل یا جزئی مواجه بودند، ۳۶ درصد بیشتر احتمال ابتلا بهADHD داشتند و خطر ابتلا به اختلال طیف اوتیسم(ASD) در آن ها ۵۶ درصد بیشتر بود.
با این حال، در این فراتحلیل تفاوت معناداری در ساختار کلی مغز یا نمرات شناختی عمومی بین کودکان متولد شده از مادران مبتلا به دیابت بارداری و سایر کودکان مشاهده نشد.
نویسندگان خاطرنشان کردند که هنوز مشخص نیست دیابت بارداری چگونه بر رشد مغز کودک تأثیر می گذارد، اما چندین توضیح احتمالی وجود دارد. عواملی مانند التهاب، استرس سلولی، کاهش اکسیژن رسانی و سطح بالای انسولین در دوران بارداری ممکن است بر نحوه رشد مغز جنین در رحم تأثیر بگذارد و بعدها توانایی های یادگیری و شناختی کودک را تحت تأثیر قرار دهد.
تیم تحقیقاتی تأکید کرد که برای اثبات رابطه علت و معلولی و روشن شدن ارتباط بین دیابت بارداری و طیف کامل عملکردهای شناختی، تحقیقات بیشتری لازم است. نویسنده و ارائه دهنده ی این مقاله، کایتلین پور، دانشجوی پزشکی دانشگاه موناش در ملبورن، استرالیا، گفت: «پیگیری های طولانی مدت در دوران کودکی نیز ضروری است تا بررسی شود آیا این ارتباط ها پایدار می مانند یا به پیامدهای بدتری منجر می شوند».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-09-gestational-diabetes-linked-cognitive-decline.html